1273م:مولانا جلال الدین محمد صوفی بزرگ و صاحب مثنوی 17 دسامبر سال 1273 میلادی در قونیه (ترکیه امروز) درگذشت و هر سال به این مناسبت مراسمی در کنار مزار او بر پا می شود که یک هفته به طول می انجامد. مولانا جلال الدین محمد متخلّص به مولوی که بیش از 26 هزار شعر عرفانی سروده است بسال 586 هجری خورشیدی (سی ام سپتامبر 1207 میلادی = هشتم مهرماه) در بلخ خراسان یکی از مراکز بزرگ فرهنگ و ادبیات فارسی و تمدن ایرانی به دنیا آمده بود. مثنوی وسعت اندیشه و صفای مولانا را منعکس می سازد. برای مولوی در سرودن شعر، ادای مقصود بر زینت های لفظی ترجیح داشته است. همه جا بر ضد خودپسندی، غرور، جاه، ظاهردوستی و ریا بوده و تاکید بر راهنمایی و نجات بشر داشته است. مولانا از این جهت به رومی معروف است که مدتی و اواخر عمر در قونیه و در آن زمان در قلمرو روم شرقی (دولت قسطنطنیه) زندگی کرد.

 


1654م:طبق ضابطه ای که تاریخ تنظیم آن پس از تطبیق تقویمها 17 دسامبر سال 1654 میلادی (بعضی سالها مصادف با 16 دسامبر)، زمان حکومت صفویه، است و در یک دفتر دیوانی (دولتی) آن زمان ثبت شده است؛ در مکاتبات اداری تقدم استانهای ایران را برحسب جمعیت و تولیدات و اهمیت تاریخی شان در نظر نمی گرفتند بلکه اولویت بر پایه نسبت و روابط والی آن با شاه و شخصیت سیاسی وی بود!. بنابراین، باجا به جایی والیف اهمیت ایالت هم تغییر می یافت!. شاهان صفویه والیان خراسان، فارس، گرجستان، «کرمان ــ مکران» و «لرستان ــ بختیاری» را از نزدیکان خود انتخاب می کردند.


1330ش: 26آذرماه 1330 (17 دسامبر 1951) دکتر محمد مصدق نحست وزیر وقت در آستانه انتخابات دوره هفدهم قانونگداری نطق مهم سیاسی ــ آموزشی خطاب به ایرانیان ایراد و ضمن آن تاکید کرد که این انتخابات، نخستین انتخابات پس از مشروطیت خواهد بود که در آن نفوذ خارجی و دخالت ارباب قدرت و سیاست وجود نخواهد داشت. این انتخابات، کاملا آزاد خواهد بود و رای دهندگان باید با درنظرگرفتن وجدان و منافع ملی (وطن) هرکس را که مایلند و به شایستگی و درستی او اطمینان دارند انتخاب کنند و تحت نفوذ و تلقین هیچکس نباید باشند جز اراده و خواست خودشان و فلسفه دادن رای مخفی هم همین است.

وی افزود: شما با ورقه ای که به صندوق می اندازید برای دو سال سر نوشت خود و کشور را در اختیار وکیل خویش می گذارید، لذا باید قبلا این فرد یا افراد را بشناسید که امانتدار باشند. وطن امانتی است که شما به دست ایشان می سپارید. وظیفه دولت درجریان انتخابات تنها این است که از صندوقها محافظت شود و آراء شما محفوظ بماند و خوانده شود و روز رای گیری آرامش و امنیت برقرار باشد. از سر و صدا ها در جریان مبارزات انتخاباتی واهمه نکنید که دمکراسی همین است، همان طور که نباید از قهر و آشتی های نمایندگان و اظهارات تند و تیزشان در مجالس نگران شوید که اینها هم از جزئیات دمکراسی هستند و از آن جدا نیستند. باید توجه داشته باشید با کارهایی که شده است، وطن ما ایران اینک زیر ذره بین جهانیان قرار دارد، باید رشد سیاسی و فرهنگی خود را در این انتخابات آزاد به ثبوت برسانید تا سلطه گران در اراده و رشد شما منفذی نیابند تا دوباره از آنجا وارد شوند و رخنه خود را شروع کنند که اخراج مجدد شان نیاز به زحمت و مرارت فراوان و صرف وقت دارد و ....


1355م:شاه وقت، محمدرضا پهلوی، در این روز در سال 1355 خورشیدی (دسامبر 1976 میلادی) در آستانه نشست اوپک در شهر دوحه پایتخت قطر، پیش بینی کرد که اگر تولید نفت ایران بر این پایه (میزان تولید آن روز) ادامه یابد تا سال 2001 میلادی و حداکثر تا سال 2002 به زیان دهی خواهد رسید یعنی هزینه استخراج و حمل از بهای فروش کمتر نخواهد بود. شاید هدف شاه از این پش بینی (که به حقیقت نپیوسته است) در آن روز دفاع از اقدام اوپک در بالا بردن بهای نفت خام بود و شاید هم به تامل وادار کردن ایرانیان که پاره ای از آنان با دلارهای هفت تومانی حاصله از فروش نفت دست به ولخرجی بی حساب زده بودند.

نشست اوپک دو روز بعد بهای نفت خام را اندکی بیش از ده درصد بالا برد که دولت سعودی 9به اشاره آمریکا) تنها با پنج درصد آن موافقت کرد که این اقدام سعودی با انتقاد شدید رسانه ها و مقامات شوروی نیز رو به رو شد. این رسانه ها نوشته بودند که سران دولت سعودی ثروت ملی این کشور را به غارتگران خارجی می دهند تا مقام آنان را حفظ و بر سر قدرت باقی گذارند.

 

2003م:شانزدهم دسامبر 2003 "جین کرینJeanne Crain " بازیگر آمریکایی فیلم سینمایی و برنده جایزه بهترین بازیگر زن در 1949 در78 سالگی درگذشت. وی که به خاطر شرکت در فیلم "پینکی" برنده آن جایزه شده بود در طول فعالیت هنری خود در 64 فیلم سینمایی شرکت کرده بود. جین از بازیگران معروف دهه های 1940 و 1950 بود. در آن دوران، زیبایی بازیگران فیلمها در جلب بیننده و معروفیت فیلم نقش موثر داشت.

 

 تقویم هجری


121م:17 دسامبر سال 121 میلادی سوئه تونیوس Suetonius تاریخنگار مشهور روم باستان و مولف کتاب 12 جلدی «زندگانی سزارها» این کتاب خود را به پایان رسانید و تصمیم گرفت که پس از یک استراحت چند ماهه، به کارخود درباره سایر مقامهای رومی با استفاده از آرشیو دولتی روم ادامه دهد که هادریانوس (هادریان) امپراتور وقت چنین اجازه ای را به او نداد، زیرا سوئه تونیوس در کتاب خود مطالبی در باره رفتار خصوصی زن او نوشته بود. سوئه تونیوس قبلا دوست و مشاور هادریانوس بود و هنگامی که مورد اعتراض وی قرار گرفت گفت که دوستی جای خود دارد و حاضر است در راه آن جانش را نثار کند، ولی نمی توانست به «تاریخ» که انبار بایگانی(گنجینه) حقایق کارهای انسانها از هر مرتبه و مقام است خیانت کند که خیانت به بشریت است و مجازاتی تخفیف ناپذیر دارد و این، مجازاتی است که وجدان به جسم وارد می آورد.

سوئه تونیوس معاصر پلوتارک(نویسنده یونانی و متوفا در سال 125 میلادی) و تاسیتوس مورخ یک رومی بود.

چون تاسیتوس تاریخ خود را اختصاص به رویدادهای سیاسی و کارهای دولتی امپراتوران روم و مذاکرات سنا داده بود، سوئه تونیوس عمدتا درباره زندگانی خصوصی و عادات خوب و بد از جمله آزمندی ها، قساوتها، هرزگیها و ... و وضعیت خانوادگی و رفتار و زندگی داخلی آنان نوشت و تا توانست حقایق و واقعیات را گفت و چیزی را صیقل نزد، رنگ آمیزی نکرد و ناگفته نگذارد.

وی از زیر پا گذاردن و نقض حقوق مردم و لهو و لعب و خوشگذرانی های امپراتوران نوشت به گونه ای که در قرن 19 و تا مقطعی از قرن 20 و در موارد معدود تا زمان حاضر، پیش از دادن گواهینامه تحصیلات دانشگاهی در تاریخ و بعدا در روزنامه نگاری به افراد، آنان را متعهد به رعایت اصول و روش حرفه ای «سوئه تونیوس» می کرده اند که برای این فارغ التحصیلان برابر و مثابه با سوگندنامه بقراط برای فارغ التحصیلان پزشکی بوده است و کسانی که این تعهد را می سپردند نباید زیر بار سانسور و از جمله خود - سانسوری می رفتند و هنوز هم چند دانشکده روزنامه نگاری وجود دارد که فارغ التحصیلان خود را سوگند می دهند که در نشریات تحت سانسور کار نکنند.

در تالیف بزرگ سوئه تونیوس در جلد مربوط به زندگی کراسوس که در جنگ سال 53 پیش از میلاد با ایران در منطقه «حران» کشته شد آمده است که کراسوس مردی آزمند و زر - دوست بود . هنگامی که سر او را به تیسفون نزد «ارد Orode» شاه وقت ایران بردند، دستور داد مقدار زیادی سکه طلا بیاوردند و مقابل سر کراسوس قرار دادند. سپس «ارد» خطاب به سر کراسوس گفت: حالا از این سکه ها هرچه دلت می خواهد بخور تا سیر شوی. ژنرالهای اسیر رومی شاهد این صحنه بودند.

 

 تقویم شمسی


2003م:از ژانویه 2003 دولت آمریکا یک شبکه تلویزیونی ماهواره ای به زبان عربی برای منطقه خاورمیانه راه اندازی کرده است. این شبکه از اسپرینگفیلد (حومه جنوبی واشنگتن در ایالت ویرجینیا) برنامه های خود از جمله خبر و سرگرمی را پخش می کند. دولت آمریکا حق ندارد رادیو ـ تلویزیون داخلی داشته باشد و برنامه های صدای آمریکا که شصت و پنج سال از عمر آنها می گذرد و نیز رادیو آزادی و ... برای پخش در کشورهای دیگر است.

بودجه نخستین سال شبکه تلویزیون تازه که « الحرا » نام دارد 62 میلیون دلار تعیین شده بود. جمع کارکنان این تلویزیون دولتی که عمدتا عرب خواهند بود 200 نفر است. روزنامه های آمریکا نوشته بودند که هدف از تاسیس این شبکه برقراری موازنه رسانه ای در منطقه است زیرا که مطالب شبکه عرب زبان «الجزایر» بوی ضد آمریکایی می دهد. گفته شده بود که شبکه تازه بعدا یک شعبه هم در عراق دایر خواهد کرد. اصحاب نظر راه اندازی این شبکه تلویزیونی را یک تجربه تازه دولت آمریکا خوانده اند. این دولت بعدا یک تلویزیون به زبان فارسی هم دایر کرده است. استادان علم حکومت "تلویزیون" را یک ابزار پیشبرد سیاست و هموار ساختن زمینه برای اجرای برنامه های یک دولت دانسته اند. با این تعریف، رسانه های دولتی (که حرفه ای هم به حساب نمی آیند) بازوی روابط عمومی دولت خود هستند.


1830م:17دسامبر سال 1830 سیمون بولیوار قهرمان ملی و مظهر استقلال لاتین های قاره آمریکا در 47 سالگی از بیماری سل درگذشت. وی در همین روز در سال 1819 استقلال «گران کلمبیا» را اعلام کرده بود. در آن زمان به مجموعه ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور، پرو . بولیوی امروز «گران کلمبیا» می گفتند. شهری را که بولیوار در آن استقلال منطقه را اعلام داشت سیوداد بولیوار (شهر بولیوار) نام نهاده اند. وی که موفق شد با مبارزات مسلحانه بسیاری از سرزمین های امریکای مرکزی و جنوبی را به استقلال برساند و نام او بر کشور بولیوی نهاده شده است خودرا متعلق به همه لاتینهای قاره امریکا می دانست. وی که در شهر کاراکاس ونزوئلا به دنیا امده بود در کلمبیا درگذشت و بعدا بقایای جسد اورا به کارکاس منتقل و در اینجا دفن کردند. دولت ونزوئلا ونزوئلا پول ملی این کشور به نام او «بولیوار» گذارده است. بولیوار پس از تحصیل فلسفه و تاریخ در اروپا، با افکار روشنگران آن قاره آشنا شده و در محل، چگونگی روند انقلاب فرانسه را بررسی کرده و به وطن بازگشته بود. بولیوار رشد یک کشوررا بدون رشد مردم آن امکان ناپذیر می دانست. برپایه افکار بولیوار، در دهه یکم قرن 21 در آمریکای لاتین اتحادیه ای به نام بولیوارین آلترناتیو (اختصارا؛ آلبا) تاسیس شده است. به پاس فداکاری های استقلال طلبانه بولیوار و خدمات او به بشریت، یک میدان شهر تهران به نام اوست. همین نامگذاری کمک بزرگی به گسترش دوستی و روابط ایران و لاتین های آمریکا کرده است.

 

 تقویم تاریخ 26آذر


1903م: 17دسامبر سال 1903 در صحرای «کیتی هاک» ایالت کارولینای شمالی آمریکا برادران رایت (ارویل و ویلبر رایت) هواپیمایی را که در کارگاه دوچرخه سازی شان بر پایه استفاده از مقاومت هوا ساخته بودند به پرواز در آوردند که به عنوان نخستین پرواز بشر با هواپیما ثبت شده است. پرواز بشر با بالون هوای گرم در چهارم ژوئن 1783 صورت گرفته بود. این بالون توسط دو برادر فرانسوی ـ ژاک و ژوزف مون گلفیه ـ ساخته شده بود. بالون ساخت این دو برادر در نوامبر و دسامبر آن سال چند مسافررا هم حمل و در ارتفاع 500 متری با سرعت 22 کیلومتر در ساعت پرواز کرده بود.

برادران رایت 18 دسامبر، و یک روز پس از نخستین پرواز که پیروزمندانه بود، از دولت آمریکا خواستند که اختراع آنان را خریداری کند. وزارت جنگ آمریکا مامور بررسی این درخواست شد و پس از مذاکره و مشاهده اختراع، تصمیم گرفت براداران رایت را به خدمت بگیرد و کمک مالی به تکمیل این صنعت بکند.

 

1961م:ارتش هند بالاخره 17 دسامبر سال 1961 «گواGOA» و دو منطقه دیگر این کشور (دیو Diu و دمان Daman) را از دست پرتغالی ها خارج ساخت و به استعمار این کشور کوچک اروپایی بر شبه قاره هند پس از 450 ساله پایان داد!. از پایگاه خود در هند بود که پرتغالیها به سایر نقاط آسیا از جمله خلیج فارس، مالاکا، چین و ... دست اندازی کردند.

فرانسسکو دو آلامیدا نخستین فرماندار نقاط متصرفی پرتغال در هند، "دیو" در ساحل غربی هندرا در سال 1509 براین متصرفات اضافه کرد.

آلفونس دو آلبوکرکیAfonso de Albuquerque پرتغالی در سال 1508 و با هدف بستن خلیج فارس بر روی رقیبان آینده، با هفت کشتی توپدار و 500 تفنگدار به جزیره هرمز که مرکز مبادلات کالا و ناظر بر تنگه هرمز بود حمله ور و آنجا و بعدا قشم و چند نقطه دیگر متصرف شد. پیروزی پرتغالی ها سلاحهای آتشین آنان بود که ایرانیان در آن زمان فاقد آن بودند. دهها سال بعد شاه عباس برای اخراج پرتغالیها از قشم، هرمز و سواحل ایران بود که با انگلیسیها متحد شد و پای اینان به خلیج فارس باز گردید که مشکلات منطقه نتیجه سلطه انگلیسی ها بر خلیج فارس بوده است. آلبوکرکی که طرح بستن راههای دریایی هند بر روی سایر کشورهای اروپایی را تهیه کرده بود بعدا به عنوان دومین فرماندار مستعمرات پرتغال در هند تا توانست به این طرحها جامه عمل پوشاند. وی که از سال 1510 فرماندار شده بود در دسامبر همین سال "کالیکت (امروزه Kozhikode)" را متصرف شد. پرتغالی ها که از لحاظ شمار، نیروی کافی نداشتند برای تصرف و حفظ متصرفات از خصومت هندو و مسلمان استفاده می کردند. مناطقی را که پرتغالی ها در سواحل غربی هند تصرف کردند قبلا حکمران مسلمان داشتند ولی اکثریت مردم هندو بودند.آلبوکرکی که از پادشاه پرتغال لقب "دوک گوآ" گرفته بود 15 دسامبر سال 1515 درگذشت. وسکو دا گاما (نخستین پرتغالی در هند) بیستم ما مه 1948 وارد "کالیکت Calicut" در ساحل غربی هندوستان شده بود. وی خود و همراهانش را مسافر (توریست) معرفی کرده بود و در طول سفر، توپ و تفنگ بکار نبرده بود. دیدارهای او عمدتا اکتشافی بود. دا گاما در سال 1524 نیز ماموریت هند یافت و به اینجا آمد و در همین سال در هند درگذشت.

ارتش هند 12 دسامبر 1961 عملیات اخراج پرتغالی ها از گوآ، دامان و دیو آغاز کرده بود. مقاومت پرتغالی چندان شدید نبود. گوآ که اینک ایالت بیست و پنجم هند است دو میلیون جمعیت دارد و حاکم نشین آن شهر پاتاجی است. گوآ به معنای گله گاو و «گاو = گو» واژه ای مشترک در زبان فارسی و سانسکریت است.


1928م:17دسامبر سال 1928 در پی یک طغیان ضد اصلاحات اروپایی (فرنگی) در کابل و جلال آباد و انتشار خبر لشکرکشی پشتونها از خوست و لغمان به سوی کابل، امیر امان الله خان - پادشاه وقت افغانستان و بانویش ثریا از کابل خارج شدند و در دژ نطامی خارج از این شهر پناه گرفتند. چون اوضاع آرام نشد 14 ژانویه (28 روز بعد) امیر امان الله خان کناره گیری کرد و برادرش عنایت الله خان به سلطنت رسید که او نیز سه روز بعد بر اثر فشار مخالفان کناره گیری کرد و زمام امور به دست حبیب الله خان افسر سابق ارتش افتاد که یک تاجیک بود.

همزمان با اصلاحات داخلی، امان الله خان نماینده به مسکو فرستاده بود و با حکومت بلشویکی روسیه دوست و از انواع کمکهای این دولت برخوردار شده بود. وی همچنین گفته بود که قرارداد موافقت با خط مرزی دوراند (تقسیم طوایف پشتون و انتقال بسیاری از نواحی پشتون نشین به هندوستان انگلستان - پیدایش منطقه وزیرستان امروز پاکستان) مصلحتی بوده و جنبه موقت دارد. امان الله خان با بیان این مطلب که هشداری به دولت لندن بود دشمنی این دولت را نسبت به خود برانگیخت. گرایش امان الله خان به روسیه قبلا باعث کدورت و نگرانی انگلستان شده بود که بر هندوستان حکومت می کرد و سخن از موقتی بودن موافقتنامه خط مرزی "دوراند" زدن کاسه صبر دولت لندن را لبریز کرد و توطئه چینی برضد او آغاز شد. از طرفی هم اصلاحات داخلی امان الله خان باعث اعتراض پشتونهای وفادار به رسوم و سنت های قبیله ای شده بود و آماده قبول تحریک از خارج و طغیان بودند. مورخان اروپایی تایید کرده اند که تحریک پشتونها کار جاسوسها و عوامل محلی لندن بود.

 

در این گیر و دار، حبیب الله خان تاجیک که زادگاه او (کلکان) از کابل فاصله چندانی ندارد برای جلوگیری از افتادن پایتخت به دست پشتونهای جنوب، با گروهی از نظامیان و تاجیکها پیشدستی کرده و کابل را متصرف شده بود، خودرا امیر (پادشاه) افغانستان خوانده و اعلام کرده بود که باید محصول فتنه های انگلستان در افغانستان (دودمان پادشاهی وقت) ریشه کن شوند و یگانگی فرهنگی همه پارسیان تامین یابد. وی نیز با بیان این مطلب بر خشم انگلیسی ها افزود و بعلاوه به دست انگلیسی ها وسیله داد تا بر دامنه تحریک پشتونها بیافزایند.

حکومت حبیب الله خان تا 13 اکتبر1929 و بیش از ده ماه طول نکشید و محمدنادرخان از امیرزادگان افغان (متولد هند) با کمک انگلیسی ها و پشتون های "وزیرستان" به کابل لشکر کشید و حبیب الله خان با هدف جلوگیری از برادرکشی به زادگاه خود و کوههای شمال کابل عقب نشست. امیر نادرخان قرآن مهر کرد و برایش فرستاد که اگر به کابل آید و تسلیم شود به او و یارانش امان و مقام خواهد داد. حبیب الله خان که پشتونها از باب دشمنی اورا "بچه سقا" خطاب می کنند فریب خورد، به کابل رفت و اعدام شد و سلطنت در همان دودمان تا کودتای سردار داودخان که او نیز از همان خاندان بود باقی ماند. حبیب الله خلیلی و چند شاعر تاجیک "حبیب الله خان" را قهرمان پارسیان، قهرمان خراسان و ... توصیف کرده اند. پس از شکست کمونیست های افغانستان هم حکومت این کشور به دست تاجیکها افتاده بود که طالبان پشتون برسر کار آمدند و .... کرزای که حکومت افغانستان را به دست دارد یک پشتون است.

 

 تقویم تاریخ


1718: در پی تشکیل اتحادیه مربع در اروپا برای جلوگیری از جاه طلبی های اسپانیا ، انگلستان یکی از اعضای این اتحادیه به دولت اسپانیا اعلان جنگ داد.

1862: ژنرال گرانت از فرماندهان نیروهای فدراسیون که بعدا رئیس جمهوری آمریکا شد با صدور فرمان شماره 11 به یهودیان ساکن ایالت تنسی امریکا اخطار کرد که از این ایالت خارج شوند.

1914: انگلستان با استفاده از فرصت جنگ جهانی اول، مصر را به عنوان یک کشور تحت الحمایه خود اعلام کرد.

1914: عثمانیها که بر فلسطین حکومت داشتند و به حمایت از آلمان وارد جنگ جهانی اول شده بودند یهودیان را از شهر تل اویو بیرون کردند.

1920: جامعه ملل همزمان مرتکب دو اشتباه شد و جزایر متصرفی آلمان در اقیانوس آرام را در قیمومت ژاپن و افریقای جنوب غربی ( نامیبیای امروز ) مستعمره دیگر آلمان را تحت قیمومیت دولت فدرال افریقای جنوبی قرار داد که این دولت تا همین اواخر با وجود قیام مردم نامیبیا حاضر به تخلیه آن نبود.

1925: شوروی همانند ایران و افغانستان با تر کیه نیز پیمان عدم تجاوز امضاء کرد.

1978: اوپک با استفاده از فرصتی که قطع صدور نفت ایران به دست داده بود و کمبود نفت خام در بازارهای بین المللی بهای این ماده را دفعتا 18 در صد بالابرد.